2013/01/10

Hausdorff'un Hazin Hikayesi

Dün Matematik Köyü Facebook sayfasında şöyle bir şey paylaştı:
Tosun Terzioğlu'nun Nesin Yayınevi'nden çıkacak "Bir Analizcinin Defterinden Seçtikleri" adlı kitabından: "Topoloji alanının kurucularından olan Alman matematikçi Felix Hausdorff (1868-1942) kümeler kuramı ve ölçüm kuramına da önemli katkılar yapmıştır. 1891 yılında Leipzig Üniversitesi'nden doktorasını aldıktan sonra 1910 yılına kadar aynı üniversitede çalışmış, daha sonra Bonn Üniversitesi'nde profesör olmuştur. Naziler iktidara gelince Yahudi olmasına rağmen, dünyaca tanınmış bir matematikçi ve akademik çevrelerde saygın yeri olan yaşlıca bir profesör olarak Hausdorff kendisini güvende hissetmiştir. Ama 1935 yılında üniversiteden atılmış ve makalelerinin Alman dergilerinde yayınlanması yasaklanmıştır. Araştırmalarını Polonya dergilerinde yayınlamayı sürdürmüştür. Giderek Alman akademik çevrelerince yalnız bırakılmış; ABD'de iş aramış ama bulamamıştır. 1942 yılının Ocak ayında toplama kampına gönderileceğini haber alınca eşi ve baldızı ile birlikte intihar etmiştir."
Hausdorff bu dönem okuduğumuz kitapta sık sık ismini gördüğüm birisiydi ve hikayesinden haberdar değildim.

Bakınca, insanların ne zor şartlar altında çalıştıkları konusunda çok şey öğrenilebilir bu örnekten. Dünyada pozisyon aramasına rağmen yurtdışına çıkamamasıysa akademi dünyasının ayıbı olarak görülmeli bence. Sonuçta ABD'de Hausdorff'un durumundan haberdar olan herhangi birinin var gücüyle onu Almanya'dan çıkarmak için uğraşması gerekirdi (ki Wikipedia'nın söylediği kadarıyla Polya haberdardı).

Hausdorff'un Wikipedia sayfasında bir referans ayrıca dikkatimi çekti: Siegmund-Schultze, Reinhard (2009). Mathematicians fleeing from Nazi Germany: individual fates and global impact. Princeton University Press.

Bu kaynak totaliter rejimlerin bir ülkenin bilim camiasına nasıl etkisi olduğunu gösteren çok iyi bir çalışmadır muhtemelen. Alıp bakmak lazım.

Almanya yüzyılın başında neredeyse tüm bilimsel devrimlerin ve felsefenin de merkezi iken, Nazilerin iktidara gelmesiyle neredeyse tüm akademisini kaybetti. Öyle ki, David Hilbert (en ünlü matematikçilerden birisidir) Yahudiler akademiden çıkarıldıktan sonra kendisine Göttingen'deki 'Yahudi etkisinden kurtulmuş' matematik çalışmalarının nasıl gittiğini soran Nazi eğitim bakanına 'Göttingen'de matematik mi? Geriye pek bir şey kalmadı' dahi diyebilmiştir (*).

Bu konu bu şekilde ele alınabileceğinden çok daha derin elbette. Belki başka zamana daha detaylı konuşuruz.

(*) Kaynak: Hilbert attended a banquet and was seated next to the new Minister of Education, Bernhard Rust. Rust asked, "How is mathematics in Göttingen now that it has been freed of the Jewish influence?" Hilbert replied, "Mathematics in Göttingen? There is really none any more."

0 yorum yapılmış. | yorumları oku | yorum yaz:

Yorum Gönder