2011/03/12

Rasyonalite ve İnsan İlişkileri

Rasyonalite (akılcılık) kavramının yalnızca fen bilimleri ile ilgili olduğuna dair yaygın bir kanı vardır. Yani "tutarlı mantıksal (hatta matematiksel) ilişkiler, mantık analizleri sadece fen bilimlerinde olur; bunun dışında sosyal bilimlerde hele ki insan ilişkilerinde bu kurallar silsilesi geçersizdir" gibi bir düşünce epeyce yaygın. Bu kanıdan hareketle, insanlarla anlaşmaya çalışırken belli mantık kurallarını takip etmek, kişilerin söylediklerinin çeşitli şekillerde çeliştiğini iddia etmek veya yola çıkarken kullandığı varsayımın vardığı sonucu vermeyeceğini söylemek epey garip karşılanıyor.

Yolda, okulda, internette tonla mutsuz insan görüyorum. İnsanlardaki bu mutsuzlukların temel kaynağı çevresindeki / ailelerindeki insanlarla anlaşamamaları oluyor. Bu anlaşmazlıkların temel sebebinin rasyonalite eksikliği olduğunu düşünüyorum. İnsanlar, tamamen bir kaos bulutu içerisinde anlaşmaya çalışıyorlar. Konuşma ve bir sonuca varma eylemleri sırasında belli mantık örüntülerini takip etmeye çalışmıyorlar. Ne kendi fikirlerini ne de karşısındakilerin fikirlerini belli bir bağlamda ele alıp, temel varsayımların veya mantık yürütme esnasındaki geçişlerin doğru / sorgulanabilir olup olmadığına bakmıyorlar. Dolayısıyla amaç bir sonuca varmak olmayınca, ortaya kavgadan ve çözümsüzlükten başka bir şey çıkmıyor. Bu esasında tüm politik sorunların da temel sebebi.

Halbuki insanlar öncelikli amaç olarak kendi düşüncelerini belli bir düzene oturtmayı deneseler ve en basitinden "mutluluğun", "dünyada bulunmanın", "dünyadaki amacının" ne olduğunu kendilerine tanımlamaya çalışsalar ve çeşitli sorunlar karşısında tartışmalarındaki argümanların temellerine inebilseler her şey çok farklı olurdu. Böylece insanlar birbirlerini dinlemeyi öğrenir, birbirlerini doğru yerlerden eleştirebilir, insanlar kendi düşüncelerini çok daha kolay inşa edebilirdi.

Ama umutsuz değilim. Rasyonel düşünmenin, öğrenilmesi kolay bir şey olduğunu düşünüyorum (Bu konuda biraz yazı yazmak da istiyorum). Hepi topu biraz mantık okumak gerekiyor o kadar. Bir nedenden bir sonuca varabilmek için nelerin gerekli olduğunu öğrenmek yeterli (nedensellik). Ki bu da bilimsel metodolojiden çok başka bir şey değil sanırım. Buradan hareketle, bilimsel düşünen insanların, diğerlerine göre daha "mutsuz" oldukları savına da katılmadığımı belirteyim. Mantıklı düşünmeye asgari derecede dikkat eden bir insan, kendi gibi diğer bir insanla anlaşmaya çalışırsa ortada uzun süren ve kalp kıran anlaşmazlıkların olmasının imkanı yok gibidir.

Sonuçta amaç mutlu olmaksa, rasyonalite bu yolda bir engel değil, büyük bir araçtır.

0 yorum yapılmış. | yorumları oku | yorum yaz:

Yorum Gönder