2010/11/07

Sosyal Psikolojide Kuramlar (2): Bilişsel Psikoloji

Eleştirmenler, davranışçı kuramların, insanların dış etkilerin edilgen birer alıcısı olma derecesini abarttığını öne sürmüşlerdir. Bilişsel kuramlar, insanların, bilişsel süreçler ve bilişsel temsiller yoluyla kendi çevrelerini etkin bir biçimde nasıl yorumlayıp değiştirdikleri üzerinde odaklanarak dengeyi yeniden kurar. Bilişsel kuramların kökeni Kurt Koffka ile Wolfgang Köhler'in 1930'larda ortaya attığı Gestalt psikolojisine uzanır. Sosyal psikoloji, birçok bakımdan, oldukça bilişsel bir perspektife sahip olmuştur (Landman & Manis, 1983; Markus & Zajonc, 1985). Sosyal psikolojideki ilk bilişsel kuramlardan biri Kurt Lewin'in (1951) alan kuramıdır; bu kuram, insanların, toplumsal çevrenin özelliklerine ilişkin kendi bilişsel temsillerinin, çeşitli biçimlerde davranmayı sağlayan güdüleyici güçleri ne şekilde doğurduğuyla ilgilenmiştir.

1950'lerde 1960'larda, bilişsel tutarlılık kuramları sosyal psikolojiye egemen oldu (Abelson, Aronson, McGuire, Newcomb, Rosenberg & Tannenbaum, 1968). Bu kuramlar şunu savunuyordu: kendimize, davranışımıza ve dünyaya ilişkin bilişsel veriler -başka türlü çelişkili ve birbiriyle uyumsuz olacak biçimde- insanları bilişsel çatışmayı gidermeye güdüleyen -rahatsızlık verici- bir bilişsel uyanıklık durumu üretir. Bu perspektif, tutum değişikliğini açıklamak üzere kullanılmıştır (örneğin, bkz. Aronson, 1984; Bölüm 6). 1970'lerdeyse yükleme kuramları sosyal psikolojiyi egemenliği altına aldı. Yükleme kuramları, insanların, kendi davranışlarıyla diğer insanların davranışlarının nedenlerini açıklama biçimi ve nedensel açıklamaların sonuçları üzerine odaklandı (örneğin, bkz. Hewstone 1989; Bölüm 3). Nihayet, 1970'lerin sonlarından günümüze uzanan süreçte, sosyal biliş sosyal psikolojideki başat perspektif haline gemiştir. Bu, bilişsel süreçlerle (örneğin, kategorilendirme) bilişsel temsillerin (örneğin, şemalar) ne şekilde inşa edildiği ve davranışı nasıl etkilediğiyle ilgilenen kuramları kapsayan bir perspektiftir (örneğin, bkz. Fiske & Taylor, 1991; Bölüm 2).
Sosyal Psikoloji, Michael A. Hogg, Graham M. Vaughan, sf. 42-43.

1 yorum yapılmış. | yorumları oku | yorum yaz:

s. dedi ki...

6 aylık panik-atak terapimde "bilişsel" denen şeyin ne demek olduğunu anlamış ve nasıl olup da sinsice düşünceleri yönlendirdiğini öğrenmiştim.
İnsan beyni ne garip...

Yorum Gönder