2010/10/19

Sosyal Psikolojide Kuramlar (1): Davranışçılık

Sosyal psikolojide kuramlar genellikle kuramın türüne göre kümelendirilir; farklı türdeki kuramlar farklı meta-kuramları yansıtır. Nasıl ki bir kuram bir görüngüyü (fenomeni - D) açıklayan ve birbiriyle ilintili olan bir dizi kavram ve ilkeden oluşuyor, bir meta-kuram da hangi kuram ya da kuram türlerinin uygun olduğu hakkında bir dizi birbiriyle ilintili- kavram ve ilkeden oluşur. Bazı kuramlar, savunucuları tarafından insan davranışlarının neredeyse tümünü açıklayacak denli geniş bir çerçeveye kavuşturulabilir [...].

Davranışçılık: Davranışçılık ya da öğrenme perspektifleri, Ivan Pavlov'un koşullu refleks üzerindeki çalışmalarıyla B. F. Skinner'ın edimsel koşullanma üzerindeki çalışmalarından türemiştir. Radikal davranışçılar, davranışın, pekiştirme düzenleriyle -pozitif içermeler ya da koşullarla bağlantılı olan ve giderek güçlenip sıklaşan davranışlar- açıklanıp yordanabileceğini (tahmin edilebileceğini) savunurlar. Ancak, sosyal psikologlar arasında daha popüler olan yaklaşım yeni-davranışçılıktır; yeni davranışçılık, davranışı anlamlandırmak için kişinin, gözlemlenemez müdahaleci yapıları (inançlar, duygular, güdüler vb.) belleğe çağırması gerektiğini ileri sürer.

Sosyal psikolojideki davranışçı perspektif, toplumsal davranışta durumsal faktörlerle durumsal pekiştirmenin/öğrenmenin rolünü vurgulayan kuramlar üretir. Bunun bir örneği kişiler arası çekiciliğe ilişkin pekiştirme-duygulanım modelidir (örneğin bkz. Lot, 1961; Bölüm 13). İnsanlar, pozitif deneyimler yaşadıkları kişileri sevme eğilimindedirler (örneğin, bizi öven kişilerden hoşlanırız). Bir diğer genel örnek ise sosyal değişme kuramıdır (örneğin, bkz. Kelley & Thibaut, 1978; Bölüm 13): sosyal etkileşim süreci, ödül ve bedellerin öznel değerlendirilişine bağlıdır. Sosyal modelleme bir başka geniş davranışçı perspektifi oluşturur; biz, başkalarında pekişmiş halde bulunan davranışı taklit ederiz, böylece de bizim kendi davranışımız temsili öğrenmeyle şekillenir (örneğin, bkz. Bandura, 1977; Bölüm 12). Nihayet, itki kuramı (Zajonc, 1965; Bölüm 8), seyirci önündeki performansın gelişmesini ya da kötüleşmesini, öğrenilmiş tepkinin gücüyle açıklar.
Sosyal Psikoloji, Michael A. Hogg, Graham M. Vaughan, sf. 42.

0 yorum yapılmış. | yorumları oku | yorum yaz:

Yorum Gönder