2010/06/30

Berns Deneyi [Kaya]

2005 yılında Emory Üniversitesi profesörlerinden Gregory Berns'ün yönetiminde gerçekleştirilen ve Asch deneyini farklı bir açıdan tekrarlayan çalışma, çoğunluğa uyum gösterme konusunda yeni sonuçlar ortaya çıkardı.

Berns Deneyi'nin ayırt edici özelliği, teknolojiye de yer veren ilginç tasarımıydı. Deneyde, deneklere birbirine benzer iki şeklin farklı açılardan görüntüleri gösterilecek ve kendilerinden, üç boyutlu düşünmek suretiyle bu iki şeklin aynı olup olmadığını belirlemeleri istenecekti. Tıpkı Asch deneyinde olduğu gibi, burada da aslında sadece tek bir denek vardı ve diğer deneklerin tamamı aslında deney ekibindendi.

Berns Deneyi'nde denekler bilgisayar başında olacak, asıl denekten ise (muhtemelen kendisine tek cihaz olduğu söylenerek) anlık beyin fotoğrafları çekebilen M.R.I cihazına bağlanması istenecekti. Zira Berns Deneyi, sadece çoğunluğa uyma oranını değil, insan beyninin bu gibi durumlarda ne gibi bir muhakeme süreci yaşadığını da ölçebilecek şekilde tasarlanmıştı.

Şöyle ki, eğer çoğunluğa uyum gösterme, kişinin doğru ile yanlışı ayırt edebiliyor olmasına rağmen çoğunluktan çekinmesinden ötürü bilinçli olarak aldığı bir karar ise, bu durumda, beynin planlama, çelişki ve üst düzey zihinsel aktiviteler ile ilgilenen ön kısmında faaliyetler gözlenecekti. Ancak araştırmacılar, çoğunluğun belli bir objeyi belli bir şekilde algılaması durumunda, beynin de kendini kandırarak söz konusu objeyi aynı şekilde algılamaya başladığından şüpheleniyorlardı! Bu nedenle de, araştırmacıların asıl test etmek istedikleri nokta, çoğunluğa uymanın bizzat algının değişmesinden kaynaklanıyor olup olmadığıydı. Zira böyle bir durum söz konusu ise, beynin ön kısmında değil, görsellik ve üç boyut algısının gerçekleştiği kısmında faaliyetler gözlenecekti.

Deney sonuçları incelendiğinde, deneklerin yanlış cevaplarında çoğunluğa uyma oranının %41 olduğu görüldü. Asch deneyinin sonuçlarını teyit eden bu orandan çok daha dikkat çekici olan diğer sonuç ise, denekleri çoğunluğa uymaya ya da uymamaya iten beyin faaliyetleriydi. Zira çoğunluk yanlış bir cevap üzerinde uzlaştığında onlara uyum göstermeyi tercih eden deneklerin beyinlerinin arka kısmında faaliyet gözleniyor, bilinçli karar alma merkezlerinde ise herhangi bir aktiviteye rastlanmıyordu. Diğer yandan, çoğunluğun kararının aksi yönünde yanıtlar veren deneklerde ise görsellik değil, çelişki ve zihinsel aktivite merkezleri faaliyet halinde oluyordu. Bir başka deyişle, önlerindeki resmi kendileri dışında herkesin farklı bir şekilde gördüğünü düşünmeye başlayan insanlar, çoğunluğa uyma eğilimi gösterdiklerinde, söz konusu şekli gerçekte olduğundan farklı bir şekilde görmeye başlıyorlardı.

Kaya, Serdar. 2010. Endoktrinasyon ve Türkiye'de Toplum Mühendisliği. İstanbul: nirengikitap. sf. 57-59.

0 yorum yapılmış. | yorumları oku | yorum yaz:

Yorum Gönder